• Özel Bilgi

    Haritalar Dünyas?nda bir Xinjiang Hikayesi: Antik Haritalar ve Alimler(1)

    13.02.2019 作者:Wang Yao

    Zhang Mu, “Bat? Haritalar?” ve Alimler Forumu

    Çin Milli Kütüphanesi koleksiyonunda, Zhang Mu’nun kare mührünü bulabilece?iniz birçok Bat? Haritas? bulunmaktad?r. Zhang Mu, ismini haritac?l?k alan?nda duyurmu? ünlü bir akademisyendi.

    Zhang Mu, ?mparator Jiaqing (1796-1820) ve ?mparator Daoguang (1820–50) zaman?nda, kuzeybat? tarihinin ve co?rafyas?n?n akademik bir disiplin olarak yükseli?inde etkili bir figürdü. Özellikle Zhang, seleflerinin çal??malar?n? yeniden canland?rma ve yayma aç?s?ndan büyük rol oynam??t?r. Qi Yunshi, Xu Song, Qiutao, Shen Yao, Wei Yuan, Xi Zizhen ve Li Wentian gibi ünlü entellektüeller ile yak?n ili?kilere ve dostluklara sahipti. Bat? s?r?nda ikinci kez isyan patlak verdi?i için, bu ayd?nlar zamanlar?n?n kayg?lar?yla ilgili bir ara?t?rma alan?na kendilerini adamaya karar verdiler. Y?llar boyunca bu ayd?nlar, tarihsel kitaplar?n al?nt?lar?n? payla??p ve aktarmak, el yazmalar?n? revize edip ve yay?nlanmak üzere makaleler göndererek, kuzeybat? tarihi ve co?rafyay? bu dönemin en popüler çal??malar?ndan biri haline getirmeyi ba?ard?lar. Liang Qichao’nun dedi?i gibi: “Qianlong'un hükümdarl??? s?ras?nda Bat? s?n?r?nda ortaya ç?kan karga?ay? takiben, Jiaqing zaman?n?n alimleri Xinjiang, Qinghai, Tibet ve Mo?olistan gibi Çin’in kuzeybat? bölgeleri ile daha fazla ilgilenmeye ba?lad?lar. Bu alimler aras?nda en ünlüleri Xu Song, Zhang Mu ve He Qiutao idi.” (Qing Hanedanl??? Akademik Dü?üncelerine Genel Bir Giri?)

    “Bat? Haritalar?”ndaki i?birli?ini temel bir konu olarak kullanarak, Zhang Mu ve arkada?lar?n? ve ya?ad?klar? zaman? tan?taca??m.

    1. S?n?r’daki Hisler – “Bat? Haritalar?”

    Bat? Haritalar? ?u anda Çin Ulusal Kütüphanesi'nde akordeon ba?l? bir ciltle beraber dekoratif bir koruyucunun içerisinde saklan?yor. Haritalar, geleneksel shanshui manzaralar? tekni?i kullan?larak renkli mürekkeplerle boyanm??t?r. Bu haritalar, Xinjiang'?n da? s?ralar?n?, nehirlerini, göllerini, ?ehirlerini ve yollar?n? tasvir ediyorlar. Toplamda, 16s? bölgesel, 1’i genel(resim 17) olmak üzere 17 harita vard?r.

    Resim 17 : ?mparator Jiaqing Dönemi’ndeki “Bat? Bölgeleri” haritalar?nda bulunan “Xinjiang Genel Haritas?”

    A?a??daki Genel Xinjiang Haritas?n?n üstü güney, alt? kuzey olan al???lmad?k bir harita ?ekli vard?r. Tasvir edilen bölge do?uda, Çin Seddi'nin(haritan?n solunda mavi renk ile i?aretlenmi?tir) bat? ucundaki bir s?n?r kalesi olan Jiayu Geçidi ile ba?lar, bat?da Pamir Da?lar? ile sona erer. Bu harita, Tianshan’?n kuzey ve güney k?s?mlar?n? ba?layan yollar, ?ehirler, su yollar? ve da?lar gibi ince detaylara sahiptir.

    16 küçük harita, söz konusu ?ehirlerin ve çevrelerinin yol, da?, suyollar?, duvarlar?, kuleler ve s?n?r kalelerini betimliyor. Haritalardaki notlar, çe?itli bölgelerin s?n?rlar?, farkl? ?ehirlerin evrimi ve askeri tesisleri hakk?nda ayr?nt?l? bilgiler vermektedir.

    Eski haritalar genellikle üretim veya yay?nlanma tarihlerini belirtmemi?lerdir. Yapabilece?imiz en iyi ?ey, kendilerinin ve üzerlerindeki notlar?n yan? s?ra, di?er tarihsel gerçekler hakk?ndaki bilgilere dayanarak mant?kl? bir tahmin yapmak olacakt?r.

    Bu haritalar?n ya? grubunun göstergelerinden biri de ?ehrin yeniden in?as? hakk?nda bilgi veren Aksu Haritas?'n?n ba?l???d?r. Özellikle bu notlarda, "eski Aksu kenti nispeten dü?ük bir irtifada yer ald???ndan ve bu nedenle sele e?ilimlidir. ?u anki Aksu ?ehri, ?mparator Jiaqing'in saltanat?n?n 16. y?l?nda meydana gelen selden sonra in?a edildi." söylenmektedir. Dolay?s?yla, bu haritan?n o y?ldan sonra üretildi?ini veya yay?nland???n? makul bir ?ekilde tahmin edebiliriz.(1811). ?kincisi, Çin’in hanedanl?k devirlerinde, imparatorun ismini i?aret eden karakterlerin kullan?m?na kar?? çok derin tabular? vard?. Bu sebeple, her yeni kral tahta ç?kt???nda baz? yerlerin isimlerini, bu tarz tabular? ihlal etmemek için de?i?tiriyorlard?. Örne?in, as?l ad? Yin Zhen olan ?mparator Yongzheng tahta geçti?inde, Hebei eyaletindeki Zhending kasabas?n?n ad? Zhengding’e, Jiangsu’daki Yizhen ise Yizheng olarak de?i?tirildi. Ayn? ?ekilde, ?mparator Daoguang(do?um ad?: Minning) tahta ç?kt???nda, imparatorun as?l ismi olan “ning” karakterine sahip baz? yer isimleri ba?ka bir karakterle de?i?tirildi. Bu haritalar üzerinde, imparatorun ismindeki “ning” karakterini içeren(Ningcheng, Laining ve Huining gibi) birçok yer görebiliyoruz. Bu da bahsi geçen haritalar?n ?mparator Daoguang döneminden(1821) önce haz?rlan?p yay?nland???n? gösteriyor. Di?er bir de?i?le bu haritalar, 1811 ile 1820 y?llar? aras?nda çizilmi?tir.

    Ayn? aç?dan bakarsak, Daoguang saltanat? s?ras?nda haz?rlanan haritalar?n, akademik ara?t?rmalara do?ru “toplumun pratik kullan?m?” yönüne do?ru ilerledi?ini görebiliriz. Bahsetti?imiz haritalar?n mimar? Zhang Mu, bu harekete ilham veren figürlerden biriydi. Onun haritalar?, s?n?r bölgelerine duydu?u vatansever ilgi gibi, akademiye de pragmatik bir ?ekilde yakla??yordu.

    2. Zhang Mu Devri ve Deneyimleri

    Genel Xinjiang haritas?n?n sa? alt kö?esinde, “Shizhou taraf?ndan revize edilen”(resim 18) bir dikdörtgen mühür vard?r. Shizhou, Zhang Mu’nun nezaket isimlerinden biri oldu?undan, bu haritan?n kartograf?n?n Zhang Mu oldu?unu rahatl?kla söyleyebiliriz.

    Zhang Mu, Shanxi eyaletindeki Pingding bölgesinde do?up büyüdü. ?lk ismi Ying Xian iken kendisine, Yongfeng, Fengxian, Shizhou, Shuozhou, Liqiao, ve Yinzhai gibi birçok nezaket, sanat ve takma isim verildi. Hayat?n?n sonuna do?ru yapt??? i?lerin alt?na Jingyang Pavyonunun Memuru olarak da imzas?n? atard?. Zhang Mu, Jiaqing saltanat?n?n 29. y?l?nda (29 Kas?m 1805) do?du. ?mparator Daoguang yönetiminin 29. y?l?nda bir hastal?k sebebiyle Pekin’de, 45 ya??nda hayata gözlerini yumdu. Babas? Zhang Guoyi, Jiaqing zaman?n?n 16. y?l?nda jinshi y? geçti. ?lk olarak, Fujian’?n Ba?komutanl??? görevine atanmadan önce hanedanl?k için derleyici ve editör(bianxiu) olarak çal??t?. Fujian'a giderken, aniden hastaland? ve Zhejiang Eyaleti'nin Jiande ilçesinin k?y?lar?nda seyahat etti?i teknede öldü. Zhang Mu, annesini 10, babas?n? ise 13 ya??nda kaybetti. 15 ya??ndayken day?s? Mo Baozhai onu yan?na ald?. 1831'de, yerel hükümeti taraf?ndan bir alim olarak seçildi. Gelecek y?l, Plain White Banner ordusuna e?itmen olmak için bir s?nav? geçti.

    Resim 18 : Genel Xinjiang Haritas?’n?n “Shizhou taraf?ndan revize edilmi?” dikdörtgen mührü

    Zhang Mu cesur ve engel tan?mayan bir insand?. 1839'da, 34 ya??ndayken, Shuntian Bölgesi'ndeki xiangshi’ya kat?ld? ve s?nav alan?na bir ?arap ?i?esiyle geldi. Görevli, ?arab? d??ar? ç?karmas?n? emretti?inde o, bunun yerine ?arab? açt? ve son damlas?na kadar içti. Görevli, Zhang Mu’nun bu davran???ndan dolay? o kadar öfkelendi ki, Zhang Mu’yu aramak için çantas?n? açmas?n? emretti. Görevli, çantay? didik didik arad?ktan sonra yaln?zca k?yafetler ve k?rtasiye ürünleri buldu. Sonras?nda Zhang Mu, eliyle karn?n? göstererek: “Benim kitapl???m buras?, bütün notlar?m? burada tutuyorum. Sana meydan okuyorum, istersen gel buray? da ara!” dedi. Görevli daha da öfkelendi ve Zhang Mu’nun valizinin ince bir tarakla aranmas?n? emretti. En sonunda, Zhang Mu’nun f?rças?n?n tüpünde bir parça at?k ka??t bulunmu?tur. Görevli, bu ka??d? Zhang Mu’nun kopya çekmekle suçlamak için delil olarak kullanm??t?r. Sonras?nda Zhang Mu apar topar al?narak Ceza Bakanl???’na götürüldü. Suçsuz oldu?unu kan?tlasa da, bir sonraki imparatorluk s?nav?na girme hakk?n? kaybetti. O günden sonra hayat?n?n geri kalan?n? Pekin’de, Xuanweumen’in d???nda kendini bilime adad?.

    Zhang Mu’nun kuzeybat? tarihi ve co?rafya alan?na en önemli katk?s?, ?ç ve D?? Mo?olistan, ayn? zamanda Xinjiang ve Qinghai gibi bölgelerde farkl? Mo?ol kabilelerinin tarihini ve kökenini anlatt???, “Mo?ol Göçebelerin An?lar?”d?r. Bu kitap, Mo?olistan’?n tarihini ve co?rafyas?n? daha derinden ö?renmek isteyenlerin mutlaka okumas? gereken bir kitapt?r. Hem Çin’de, hem de yurt d???nda akademisyenler taraf?ndan büyük ilgi gördü. 19. yy’?n sonlar?nda Rusça ve Japoncaya çevrildi. Zhang Mu, ayr?ca “Rus Eki” ve “Wei Yanchang Topografyas?” gibi birçok klasi?i de imzas?n? atm??t?r.

    Resim 19 : Zhangmu Portresi

    Zhang Mu, Qing Hanedanl???’n?n Jiaqing ve Daoguang dönemlerinde ya?am??t?r. Bu zamanlarda, Xinjiang’?n 1759’da ?mparator Qianlong yönetiminde birle?mesinden sonra ilk defa kuzey bat? s?n?rlar?, isyan tehditleri alt?ndayd?. ?mparator Jiaqing'in saltanat?n?n son y?l?nda, Altishahr Khojas'?n soyundan gelen Jahangir Khoja, Tianshan da?lar?n?n güneyine kadar Xinjiang’? i?gal edip ya?malad?. ?mparator Daoguang'?n zaman?nda durum daha da ciddi bir hale geldi ve isyanc?lar güney ?ehirleri ele geçirdiler. Bu yerleri ya?malad?lar ve güney Xinjiang'da ayaklanmalar ba?latmay? ba?ard?lar. ?mparator Daoguang’?n, isyanc?lar? durdurmak ve Jahangir Khoja’y? yakalay?p Pekin’de idam ettirmek bir ordu göndermekten ba?ka çaresi kalmad?. Jahangir Khoja, Jiaqing saltanat?n?n 25. y?l?ndan(1820) Dongguan zaman?n?n 11. y?l?na kadar(1831), on y?ldan uzun bir süre bat? s?n?r?nda büyük hasara yol açt?. Bu çalkant?l? zemine kar??, toplumda pratik kullan?m? olan akademik ara?t?rmalara inanan Zhang Mu, oda??n? kuzeybat? co?rafyas? ve tarihine do?ru kayd?rd?. “Bat? Haritalar?”, ulusal refah için böyle s?k?nt?l? bir zamanda haz?rlanm??t?r.

    3. Eski bir alim Qi Yunshi ve s?rda?? Qi Junzao

    ?mparator Daoguang'?n saltanat?n?n 11. y?l?nda (1831) Zhang Mu (27 ya??nda) ünlü bir sanatç? ve akademisyen olan Qi Junzao'yu ziyaret etti. Bu iki alim, uzaktan akrabalard?: Zhang Mu’nun 3. abisi Zhang Lixian, Qi Junzao’nun k?z karde?iyle daha yeni evlenmi?lerdi. 39 ya??nda Qi Junzao, ?mparator Daoguang için "Güney Çal??mas?" nda ö?retim üyesi oldu. O ve Zhang Mu, ilk bulu?malar? s?ras?nda birbirleriyle çok iyi anla?t?lar ve on y?ldan uzun süredir süren bir dostlu?u ba?latm?? oldular. Hayat?n?n ikinci yar?s?nda, okudu?u kitaplar, kurdu?u arkada?l?klar ve yazd??? yeni eserlerle Zhang Mu, Qi Junzao’dan çok fazla ilgi ve destek ald?.

    Qi Junzao (1793-1866), Shanxi Eyaletindeki bir Shouyang ilçesinden gelmekteydi. ?mparator Jiaqing döneminde en yüksek emperyal s?navdan geçti ve strateji kurulu büyük bakan? (junji dachen), yard?mseverlik kurumu alimi(tiren ge daxueshi) ve veliaht muhaf?z? olarak tayin edildi. Qi, hayat?nda 3 imparatora hocal?k yapt?. Akademisyen(shijiang xueshi) olarak, Hanlin Akademisi’nin arkas?nda bir platformda ?mparator Daoguang’a Konfüçyüs klasikleri hakk?nda dersler verdi. Daha sonra, hanedanl?k ö?retim üyesi ve yard?mseverlik kurumu alimi olarak, ?mparator Xianfeng’a yetkililerin atanmas? ve potensiyel yönetim stratejileri hakk?nda dersler verdi. Son olarak, ?mparator Tongzhi’ya, te?vik salonunda çe?itli dersler okuttu. Bu sebepten dolay? Qi Junzao “Üç ?mparatorun Üstad?” olarak bilinir. Çin tarihi boyunca, bir ki?inin 3 ku?ak imparatora hocal?k yapmas? hiç al???k gelen bir durum de?ildir.

    Qi Junzao'nun babas? Qi Yunshi, Qing Hanedanl??? döneminde kuzeybat? tarihinin ve co?rafyas?n?n öncüsü oldu. Qi Yunshi (1751-1815) ?mparator Qianlong'un saltanat?n?n 16. y?l?nda do?du ve 65 ya??nda ?mparator Jiaqing'in saltanat?n?n 20. y?l?nda vefat etti. ?mparator Qianlong'un saltanat?n?n 43. y?l?nda Qi Yunshi jinshi derecesini ald? ve Hanlin Akademisi'ne kat?ld?.

    O?lunun aksine, Qi Yunshi'nin resmi alanda çok ?ans? yoktu. Bunun yerine, akademik ara?t?rma alan?ndaki ola?anüstü ba?ar?lar? ile tan?n?yordu. Hanlin Akademisi'ne kabul edildikten sonra, Qi Yunshi Mançurya dilini inceledi. Çal??malar?n? takiben Ulusal Tarih Bürosu için editör olarak çal??t? ve Mo?ol-Müslüman Soylulu?unun Biyografilerini derlemekle görevlendirildi. ?mparator Jiaqing saltanat?n?n 10. y?l?nda(1804), Gelir Bakanl???'nda (hubu zhushi) sekreter olarak çal???rken Qi Yunshi, Baoquanju(Zenginlik Kayna?? Bürosu)’ye bak?r eksikli?i s?k?nt?s? bildirildikten sonra Xinjiang’daki Yili ?ehrine sürgün edildi. 54 ya??ndaki Qi Yunshi, bir s?n?r kasabas? olan Yili’ye “170 gün ve 10,700 li sürecek olan” bir yolculu?a ba?lad?. Bu yolculuk sadece hayat?n? de?i?tirmekle kalmad?, ayn? zamanda yeni bir ara?t?rma alan?na da ilham verdi: kuzeybat? tarihi ve co?rafyas?. Bu sürgünde, kendisini Xinjiang bölgesini ara?t?rmaya adad?. Bununla beraber, “Bat? S?n?r?n?n Anahatt?”, “Bat? S?n?r? Taslaklar?”, “Bat? Bölgelerinin Co?rafyas? Rehberi”(Resim 21) ve “On Bin Li Yolculu?u An?lar?” olmak üzere birçok esere imza att?.

    Resim 20 : Qi Junzao Portresi

    Qi Yunshi'nin eserlerinin ço?u, o hayattayken yay?nlanmad?. Bununla birlikte,bir memur olarak oldukça yüksek bir rütbeye ula?an dördüncü o?lu Qi Junzao, Zhang Mu’dan, fikirlerine önem verildi?i uzaktan akraba oldu?u sebebiye, babas?n?n el yazmalar?n? gözden geçirip yay?nlamas?n? rica etti. Bu olay da, Zhang Mu'yu kuzeybat? s?n?r ara?t?rmas? alan?na do?ru iten önemli olaylardan biriydi.

    Resim 21 : “Bat? Co?rafyas?” Rehberi

    Xinjiang’da ya?ad??? zamanlarda Qi Yunshi, General Song Yun taraf?ndan “Bat? S?n?r? Valisi’nin Hikayesi” derlemek için emir ald?. Daha sonra bu kitab?, “Bat? S?n?rlar? Tasla??” ve “Bat? Co?rafyas? Rehberi” takip etti, lakin bunlar da hayatta oldu?u sürece yay?nlanmad?. Ölümünün 20. y?l?nda, bu kitaplar Zhang Mu taraf?ndan düzenlendikten sonra ancak yay?nlanabildi. Ayr?ca Qi Yunshi, Ulusal Tarih Bürosu’nda editörlük yapt??? dönemde yazd??? “?mparatorluk S?n?r Yönetimi’ne Giri?” kitab? yazd?. Lakin bu kitap da, di?erleri gibi o hayattayken yay?mlanmad?. 1845’te Qi Junzao, Zhang Mu’dan bir kere daha babas?n?n çal??malar? için yard?m istedi. 1846 y?l?nda ise bahsi geçen kitap yay?mlanm?? oldu. Zhang Mu’nun en çok bilinen eseri “Mo?ol Göçebelerin An?lar?”, gözden geçirip yay?nlanmas?na yard?mc? oldu?u “?mparatorluk S?n?r Yönetimi’ne Giri?” kitab?ndan esinlenerek yaz?lm??t?r. Qi'nin kitab? “jinian ti” olarak bilinen bir hat?ra format?nda yaz?l?rken, Zhang'?n kitab? geleneksel döneme ait tarihi bir kitap tarz?nda yaz?lm??t?r (zhishu).Her ne kadar farkl? metin türlerine ait olsalar da, bu iki kitap eski Mo?ol tarihi alan?nda önemli eserlerdir. K?sacas?, yazd??? “?mparatorluk S?n?r Yönetimi’ne Giri?” kitab?, “Mo?ol Göçebelerin An?lar?”n?n temelini olu?turdu?u söylenebilir.

    Zhang Mu’nun Bat? Haritalar? kitab?n? incelerken, baz? kal?plar?n do?rudan “Bat? Bölgeleri Co?rafyas? K?lavuzu”ndan al?nm?? oldu?unu fark ettim. Bu haritalar?n, Zhang Mu’nun Qi Yunshi’n?n el yazmalar?n?n düzeltmelerinin ikinci bir ürünü, ya da en az?ndan bu çal??malardan büyük ölçüde etkilendi?ini söyleyebiliriz. Qi Junzao, Zhang Mu’dan babas?n?n el yazmalar?n? düzeltmesini isteyerek kendisini s?n?r tarihi alan?nda çal??ma hakk?nda istemeyerek de olsa te?vik etmi? oldu. Zhang Mu ve Li Qunzao çok yak?n arkada?lard?. Babas?n?n çal??malar?n? incelemesi yan? s?ra Qi Junzao, Zhang Mu’nun hayat? ve kariyerine de oldukça önem vermi?tir. Zhang Mu Pekin’deyken, Qi Junzao yard?m amaçl? kendisine sürekli gümü? külçeler gönderirdi. 1849 senesinin k???nda(?mparator Daoguang saltanat?n?n 29. y?l?) Zhang Mu vefat ettikten sonra Qi Junzao, cenaze merasimini düzenlemesi için o?lu Qi Shichang’? Pekin’e gönderdi. Zhang Mu vefat ettikten sonra k?z? Zhaogu, Qi Junzao’nun k?z karde?i taraf?ndan evlat edinildi ve bütün masraflar? Qi Junzao taraf?ndan kar??land?. ?mparator Xianfeng zaman?n?n 5. y?l?nda Zhaogu, üvey annesiyle beraber Pekin’e gitti. Junzao, Zhaogu’nun babas?n?n zekas?na ve tav?rlar?na sahip oldu?unu görünce çok duyguland? ve eski dostunun an?s?na bir ?iir yaz?verdi. Zhang Mu vefat ettikten sonra bir arkada?? ?mparator Xianfeng zaman?nda, Qi Junzao’nun da mali katk?lar?yla çal??malar?n? revize edip yaynlad?. Bu çal??malardan baz?lar?, Zhang Mu’nun en bilinen eserlerinden biri olan “Mo?ol Göçebelerin An?lar?”, “Yinzhai’?n eserleri” ve “Yinzhai ?iirleri Antolojisi” gibidir.

    4. Zhang Mu’ nun Ça?da?lar?: Xu Song, Wei Yuan ve He Qiutao

    Bir Çin atasözü der ki: “?eftali ve erik a?açlar? konu?maz, lakin altlar?ndan yollar do?ar. Ba?ka bir deyi?le, ki?inin ba?ar?lar? kendileri için konu?ur, bu yüzden övünmeye gerek yoktur. Pekin’de Zhang Mu, ayn? duygu ve dü?ünceleri payla?t??? birçok arkada?a sahipti. Bunlar hep Xu Song, Wei Yuan ve He Qiutao gibi zaman?n?n ünlü co?rafyac? ve tarihçileriydi. Bu dostlar, s?k s?k bir araya gelip ziyafetler verir, notlar?n? kar??la?t?r?r ve eski metinlerden pasajlar? payla??rlard?. K?sacas? onlar birlikte küçük bir akademi denebilecek bir topluluk olu?turdular.

    Resim 22 : “Bat? Su Yolu”

    Xu Song, ?mparator Jiaqing ve Daoguang zaman?nda kuzeybat? tarihi ve co?rafyas? alan?nda önde gelen alimlerden birisiydi. Hayat? boyunca “Bat? Su Yolu”(Resim 22) gibi birçok klasi?e imza atm??t?r. Xu Song(1781-1848), nezaket ad?yla Xingbo, Pekin'de Daxing Bölgesi'nin yerlisi idi. Jiaqing döneminin 5. y?l?nda Xu Song, eyalet seviyesindeki imparatorluk s?nav?n? daha 19 ya??ndayken ba?ar?yla geçmi?tir. 25 ya??na geldi?inde, “hushi” olarak bilinen s?navda, o senenin ikinci grubunun en yüksek notunu elde etti. Daha sonra, çal??malar?n?n imparator Jiaqing’in de büyük övgüsünü alaca?? Hanlin Akademisi’nde bir editör ve derleyici olarak i?e ba?lad?. Jiaqing döneminin 15. y?l?nda(1810) Xu Song, Hunan Eyaleti E?itim Müdürü rütbesine terfi ettirildi. Xu Song’un, bu genç ya?taki ba?ar?s?, Meng Jiao’nun ?iirinde geçen ?u dizeleri hat?rlat?yor: “Bahar esintisi, at nal? hastal???... Bir günde Chang’an çiçeklerini görüyor gibiyim.”

    Jiaqing döneminin 16. y?l?nda(1811), Xu Song hala e?itim müdürü iken, haz?rlad??? s?navlarda “metnin anlam?n? bozan" bir tak?m hatalar oldu?u gerekçesiyle Xinjiang’daki Yili bölgesine sürüldü. Bu süre zarf?nda, yakla??k 1 y?l boyunca Tianshan’?n kuzeyinden güneyine saha çal??malar? yapt?. Buna müteakip, Qi Yunshi’nin “Yili Valisi’nin Hikayesi” (Bat? S?n?r? Valisi’nin Hikayesi)nin revize edilip geni?letilmesine öncülük etti. Bu yeni bask? tamamland???na, ?mparator Daoguang bu kitaba bir önsöz ekledi ve ona “Xinjiang El Kitab?” ad?n? verdi. Daha sonra ?mparatorluk Saray?’nda Wuying Dian(Dövü?çü Valor Salonu) taraf?ndan yay?nland?. Daoguang’?n tahta ç?kmas? ve Xu Song’un Pekin’e dönü?üne izin verildikten sonra, Jahangir Khoja ve beraberindekiler, Xinjiang’da büyük bir isyan ç?kard?lar. Bu sebeple Xu Song imparator taraf?ndan ça??r?ld? ve konuyla ilgili görü?leri dinlendi. Sonuç olarak Xu song, imparatorlu?un ba?kentinde büyük bir itibar sahibi oldu.

    Zhang Mu ve Xu Song düzenli olarak kuzeybat? tarihi ve co?rafyas? hakk?nda bilgi toplad?lar ve payla?t?lar. Xu, Zhang Mu’nun “Mo?ol Göçebelerin An?lar?” kitab?n?n düzenlenmesinde büyük rol oynad?. Daha sonra Zhang Mu, “Cengiz Han’?n Fetihleri” kitab?n? revize ederken Xu Song’dan, Wang Fanggang’?n koleksiyonunu ald? ve kendi yazd?klar?yla kar??la?t?rd?. Xu Song, hayat?n?n ileriki y?llar?nda “Bat? Su Yollar?”n? revize ederken, Zhang Mu’nun “Yuan Hanedanl??? Enstitüleri” derlemesinden olan kuzey bat? haritalar?n? ve Zhang Mu’nun kendi el yazmas? “Yuan Hanedanl???’n?n Gizli Tarihi” kopyas?n? da kulland?. Ayr?ca, Zhang Mu’nun “Bat? Haritalar?” üzerindeki notlar? okurken, Xu Song’un Su Yollar?’ndan al?nm?? ya da esinlenmi? bir çok ifadeyi fark ettim.”

    Zhang Mu’nun dönemda?? Wei Yuan, “Denizcilik Krall?klar? Haritalar?”n?n yazar? olarak biliniyordu. Zhang Mu ve Wei Yuan'?n aralar?nda ola?anüstü bir ba? vard?. 1841 sonbahar?nda Zhang Mu, Yongle Ansiklopedisine dayanarak çizdi?i “Yuan Hanedan? Kurumlar? Kuzeybat? Haritas?”n?n bir kopyas?n? Wei Yuan’e verdi. Wei Yuan daha sonra bu haritay? “Denizcilik Krall?klar? Haritalar?”na dahil etti ve bu sayede Yuan Hanedanl??? zaman?nda bat?n?n 3 büyük ülkeyi ve ?ehirlerini temsil eden bu de?erli tarihi eserin daha fazla insana ula?mas?n? sa?lad?.

    He Qiutao(1824-1862), nezaket ad? Yuanchuan, Fujian Eyaleti’nin Guangze kentinde do?mu?tur. 1844’de imparatorlu?un en yüksek s?nav? olan “jinshi”y? geçerek Ceza Bakanl??? taraf?ndan i?e al?nm??t?r. “Kuzey S?n?r?nda Toplanan Makaleler” ve “Kuzey'in Ayr?nt?l? Kay?tlar?” en önemli eserleri olarak say?labilir. Zhang Mu, “Mo?ol Göçebelerin An?lar?”n? Daoguang döneminin 17. y?l?nda(1837) ba?lad? ve 10 y?l süren özenli bir çal??man?n ard?ndan ilk tasla?? tamamlad?. Henüz tamamlanmam?? 4 cilt varken, Daoguang döneminin 29. y?l?nda vefat etti. ?mparator Xianfeng tahta ç?kt?ktan 2 y?l sonra(1852), Zhang Mu’nun yak?n arkada?? He Shaoji, “Mo?ol Göçebelerin An?lar?”n? düzenlemek üzere He Qiutao’ya verdi. Bu el yazmalar?n? ald?ktan sonra He, tüm kalbiyle kendini bu kitab? düzenlemeye adad?. Qi Junzao'nun yard?mlar? ile yay?nlanmadan önce, Zhang Mu’nun çal??malar?n? düzeltme ve aç?klamaya on y?l harcad?.

    Resim 23 : ?mparator Jiaqing Dönemi Bat? Bölgeleri Haritas?

    5. Genç Alim: Li Wentian

    Zhang Mu, kuzeybat? topraklar?yla ilgili önemli eski eser eserlerinin düzeltilmesi, yay?nlanmas? ve yay?lmas?na büyük katk?larda bulunmu?tur. “Yuan Hanedanl???’n?n Gizli Tarihi”, Mo?ol halk?n?n erken tarihine ili?kin en temel tarihsel metindir. Ming Hanedanl???'n?n ba?lang?c?nda Çinceye çevrilmesinin ard?ndan Gizli Tarih, Çin'de ba?lang?çta çok da fazla bilinmeyen bir kitapt?. 19. Yüzy?l?n ikinci yar?s?nda, çok az say?da akademisyen bu gizli metinden yararlanabildi. Yüksek rütbeli yetkililer Ruan Yuan ve Qi Junzao ile yak?n ili?kisi sayesinde Zhang Mu, 1841 sonbahar?nda Ulusal Tarih Bürosu'nda kalma ayr?cal???na sahipti.

    Orada, Yongle Ansiklopedisi'nden Yuan Hanedanl???'n?n Gizli Tarihi’nin 15 ciltlik tüm Çince çevirilerini daha sonra kullanmak üzere kendi notlar?na ekledi. 1847’de Zhang Mu, ça?da?? olan bilgin Han Taihua’dan, Bao Tingbo taraf?ndan temize çekilmi? “Yuan Hanedanl???'n?n gizli tarihi”ni ödünç ald?. Zhang, bu kopyay? kendi notlar?ndaki belirli hatalar? düzeltmek için kulland? ve daha sonra da bu kitab? yay?nlad?.

    Zhang Mu, kuzeybat? tarihi ve co?rafyas? çal??malar?yla, geçmi? ve gelecek aras?nda önemli bir ba?lant?d?r. Ondan sonra gelen alimler, Zhang Mu’nun yolunu ve dü?üncelerini takip etmi?lerdir. Bunlardan birisi, Guangdong Eyaleti, Shunde ?ehrinde do?mu? ve Hanlin akademisinde editör olarak görev yapm??, sonras?nda hem Tören Bakanl??? hem de Kamu ??leri Bakanl???’na terfi ettirilmi? olan Li Wentian (1834-1895)’dir. Li Wentian daha çok genç ya?tayken Zhang Mu vefat etti. Bu sebepten hiç gerçek hayatta görü?me ?anslar? olmad?. Ancak, Li Wentian kendini kuzeybat? bölgelerini incelemeye adad?. Bu amaçla, Zhang Mu’nun Yuan Hanedanl???'n?n Gizli Tarihi’ni derinlemesine inceledi ve daha sonra kendi aç?klamalar? ile yeniden yay?nlad?. Bu aç?dan, kendisinin, Zhang Mu'nun akademik çabalar?n? sürdürdü?ü söylenebilir.

    Kuzeybat? tarihi ve co?rafya alan?nda, Zhang Mu, üç ku?akla güçlü ba?lar kurmu?tur: Qi Junzao'nun yard?m?yla Qi Yunshi'nin çal??malar?n? devam ettirdi; Xu Song, Wei Yuan ve Qiutao gibi ça?da?lar? ile beraber çal??t?; ayn? zamanda onun izinden ilerleyen Li Wentian gibi daha sonraki nesillere ilham verdi. Bu ?ekilde, Jiaqing dönemindeki ara?t?rmalar?yla ve Daoguang döneminde bu çal??malar? ilerletmesiyle önemli bir kariyere sahiptir. “Bat? Haritalar?”, “Mo?ol Göçebelerin An?lar?” kadar ünlü olmasa da, Qi Yunshi’n?n “Bat? Co?rafyas? Rehberi” ve Xu Song’un “Bat? Su Yollar?” gibi ça?da?lar?n?n yazd??? birçok önemli esere referans da olmu?tur. K?sacas?, Qing Hanedanl??? akademisinin geli?imine önemli katk?larda bulundu?u söylenebilir.Küçük olsalar da, bu haritalar?n muazzam bir önemi vard?r: Onlar, Zhang Mu'nun hayat?n?n ve zaman?n macerac? ruhunun de?i?imlerini yans?t?r.

    Kaynakça

    • Guo Liping: Daoguang saltanat? s?ras?nda kuzeybat? s?n?r bilginleri aras?ndaki diyaloglar?n bir özeti. Taiyuan Normal Akademisi ?nceleme (Sosyal Bilimler Bask?s?). Vol. 2, 2005.

    • Ma Ruheng, Zhang Shiming: Kuzeybat? s?n?r çal??malar?n?n refah? ve Jiaqing, Daoguang ve Xianfeng döneminde akademik pragmatizmin yükseli?i, Çin S?n?r Bölgelerinin Tarihçesi ve Co?rafyas?. Vol. 1, 1992.

    • Yu Dajun: Qing Hanedan? bilim adam? Zhang Mu ve Çin'in kuzeybat? tarihi ve co?rafya çal??malar?na yapt??? katk?lar. ?ç Mo?olistan Üniversitesi Dergisi. Vol. 3, 2009.

    • Zhang Chengzong: Zhang Mu ve O Qiutao'nun Çin s?n?r bölgelerinin tarihi ve co?rafyas? üzerine yapt??? ara?t?rma. Tarih Yaz?m? Dergisi. Vol. 3, 1983.

    • Guo Liping: Qi Yunshi veJiaqing ve Daoguangdönemi "kuzeybat? tarihi ve co?rafya çal??malar?", Pekin Teknoloji Enstitüsü Dergisi. Vol. 6, 2004.

    • Liu Changhai: Qi Junzao ve Zhang Mu'n?n ili?kisinin k?sa bir incelemesi. Ayl?k Kültür ve Tarih Dergisi, Vol. 12, 2003.

    享玩捕鱼乐下载 牛牛手机| 棋牌手游app| 进贤聚友棋牌下载| 七号电玩城下载| 微乐吉林棋牌二维码